Dlaczego w trudnych chwilach sięgamy po jedzenie?

Stres jest nieodłączną częścią życia. Dla jednych objawia się brakiem apetytu, dla innych  niekontrolowaną potrzebą jedzenia. Zajadanie stresu to powszechny, choć często bagatelizowany mechanizm radzenia sobie z trudnymi emocjami. Niestety, w dłuższej perspektywie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych zarówno fizycznych, jak i psychicznych.

Która część mózgu odpowiada za zajadanie stresu?

Za mechanizm zajadania stresu odpowiada przede wszystkim układ limbiczny, a dokładniej ciało migdałowate, które przetwarza emocje takie jak lęk, napięcie czy zagrożenie. W sytuacji stresowej aktywuje się również oś podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA), prowadząc do zwiększonego wydzielania kortyzolu, czyli hormonu stresu.

Kortyzol wpływa na:

• wzrost apetytu,
  
• silniejszą ochotę na produkty wysokokaloryczne (słodkie, tłuste),
  
• potrzebę natychmiastowej gratyfikacji.
  

Jednocześnie dochodzi do aktywacji układu nagrody, w którym kluczową rolę odgrywa dopamina. Jedzenie zwłaszcza „komfortowe”  przynosi chwilowe uczucie ulgi i przyjemności, co wzmacnia ten schemat i utrwala go w mózgu.

Dlaczego jedni jedzą w stresie, a inni nie mogą nic przełknąć?

Reakcja na stres jest bardzo indywidualna i zależy od wielu czynników, takich jak:

• predyspozycje biologiczne,
  
• wcześniejsze doświadczenia,
  
• wzorce wyniesione z domu,
  
• sposób regulowania emocji.
  

Osoby, które zajadają stres, często:

• nauczyły się w przeszłości regulować emocje jedzeniem,
  
• mają trudność w rozpoznawaniu i nazywaniu uczuć,
  
• szybciej sięgają po zewnętrzne źródła ukojenia,
  
• doświadczają silniejszego działania kortyzolu na apetyt.
  

Z kolei osoby tracące apetyt w stresie reagują dominacją układu współczulnego. Ich organizm jest w trybie „walki lub ucieczki”, a procesy trawienne zostają zahamowane. Dla nich stres blokuje potrzebę jedzenia zamiast ją nasilać. 

Niekontrolowane jedzenie?

Kompulsywne jedzenie to nie jest brak silnej woli. To destrukcyjny mechanizm radzenia sobie z emocjami, w którym jedzenie ma:

• przynieść ukojenie,
  
• odwrócić uwagę od sedna problemu,
  
• stać się źródłem chwilowej przyjemności.
  

Problem pojawia się wtedy, gdy jedzenie przestaje służyć zaspokojeniu głodu fizjologicznego, a zaczyna pełnić funkcję emocjonalną. Nadmiar jedzenia prowadzi do:

• nadwagi i otyłości,
• utraty kontroli nad ośrodkiem sytości,
  
• insulinooporności i cukrzycy typu 2,
  
• chorób sercowo-naczyniowych,
  
• pogorszenia samooceny,
  
• zwiększonego ryzyka depresji i zaburzeń lękowych.
  

Co więcej, po epizodach objadania się często pojawiają się wstyd, poczucie winy i bezsilność, które ponownie nasilają stres. W ten sposób zamyka się błędne koło.

Zdarzają się pacjenci, którzy jedzą w tak zwanym wolnym czasie , także z powodu nudy. Jedzenie jest dla nich czymś w rodzaju dopełnienia. Najtrudniej jest w momencie kiedy nie jestesmy świadomi swoich nawyków. Pamiętajmy, że także od zdrowego jedzenia w nadmiarze nasza waga będzie rosła. Każda nadwyżka kaloryczna prowadzi do wzrostu masy ciała. 

Zajadanie emocji. Kiedy potrzebne jest leczenie?

Zajadanie stanów emocjonalnych należy leczyć. Zwłaszcza gdy pojawiły się już jego konsekwencje zdrowotne, takie jak:

• przyrost masy ciała,
  
• zaburzenia metaboliczne,
  
• przewlekłe zmęczenie,
  
• wahania nastroju,
  
• objawy depresyjne.
  

Skuteczna pomoc wymaga holistycznego podejścia, obejmującego:

• diagnostykę medyczną,
  
• wsparcie dietetyczne,
  
• pracę nad regulacją emocji,
  
• pomoc psychologiczną i\ lub psychiatryczną.
  

Jedzenie to nie tylko kalorie, ale również emocje, doświadczenia i sposób radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami.

Jeśli zauważasz u siebie lub bliskiej osoby, że “zajadasz “ stres  zamiast go przeżywać to ważny sygnał, by sięgnąć po profesjonalne wsparcie.